MITOLOGIA SŁOWIAN

powitrula - повітруля

2010-09-25T03:52:00.000-07:00

Żeński demon z wierzeń huculskich. tekst w budowie.

nocznik - ночник

2010-09-25T02:07:00.000-07:00

Inna nazwa czuhajstyra pochodząca z Zakarpacia

leśny człowiek - лісовий чоловік

2010-09-25T02:00:00.000-07:00

Inna nazwa czuhajstyra

dziadek - дід

2010-09-25T00:10:00.000-07:00

inna nazwa czuhajstyra rozpowszechniona na Bojkowszczyznie.

dwornyj - дворный

2010-09-24T23:44:00.000-07:00

inna rosyjska forma nazwy dworowoj

Źródła:
Własowa M. - "Славянские суеверия: Энциклопедический словарь." — СПб.: Alfabet, 2000. — 672 со

dworienik - дворенник

2010-09-24T23:38:00.000-07:00

inna rosyjska forma nazwy dworowoj

Źródła:
Własowa M. - "Славянские суеверия: Энциклопедический словарь." — СПб.: Alfabet, 2000. — 672 со

dworowuszko - дворовушко

2010-09-24T23:29:00.000-07:00

inna rosyjska forma nazwy dworowoj

Źródła:
Własowa M. - "Славянские суеверия: Энциклопедический словарь." — СПб.: Alfabet, 2000. — 672 со

karakondžula - караконџула,

2010-09-24T14:17:00.001-07:00

Serbska nazwa karakondżuła

karakondžul - караконджул

2010-09-24T14:13:00.000-07:00

Bułgarska nazwa karakondżuła

zapleczenik - заплеченникъ

2010-09-24T13:26:00.000-07:00

Inna rosyjka nazwa domowego.

Źródła:
http://mitencyklopedia.w.interia.pl

graniczniok

2010-09-24T13:23:00.000-07:00

Demon z rodzaju błędnych świateł z okolicy Nowego Targu

Żródła:
Autor

dykun

2010-09-24T13:14:00.000-07:00

Inna huculska nazwa czuhajstyra

Źródła:
Dominika Szubańska "Górale Wschodnich Karpat", artykuł w "Libertas Miesiecznik Wolnych Ludzi" - 01 listopada 2009

czystec

2010-09-24T13:13:00.002-07:00

Inna huculska nazwa czuhajstyra

Źródła:
Dominika Szubańska "Górale Wschodnich Karpat", artykuł w "Libertas Miesiecznik Wolnych Ludzi" - 01 listopada 2009

dykyj czołowik

2010-09-24T13:13:00.001-07:00

Inna huculska nazwa czuhajstyra

Źródła:
Dominika Szubańska "Górale Wschodnich Karpat", artykuł w "Libertas Miesiecznik Wolnych Ludzi" - 01 listopada 2009

czuhajstryn - чугайстрин

2010-09-24T13:04:00.000-07:00

Inna huculska nazwa czuhajstyra

Źródła:
Dominika Szubańska "Górale Wschodnich Karpat", artykuł w "Libertas Miesiecznik Wolnych Ludzi" - 01 listopada 2009

tátoš

2008-09-09T06:22:00.000-07:00

Tátoš to chudy, demoniczny koń-potwór bez spodniej wargi znany z baśni słowackich . Można go było spotkać pasącego się na moczarach, osiodłać i jeździć na nim.
Źródła:
Praca Zbiorowa pod red.: W. Semkowicza "Słowacja i Słowacy" Tom I - "Kraj i lud" Kraków 1937

ługowoj - луговой

2008-09-03T01:08:00.000-07:00

inna forma nazwy ługowiczok

ługowik - луговик

2008-09-03T01:02:00.000-07:00

inna forma nazwy ługowiczok

mieżewoj - межевой

2008-09-03T00:35:00.000-07:00

inna forma nazwy mieżewik

mieżewiczok - межевичок

2008-09-03T00:29:00.000-07:00

inna forma nazwy mieżewik

ługowiczok - луговичок

2008-09-03T00:09:00.000-07:00

Ługowiczok jest demonem polny znanym z wierzeń wschodnich będący synem polewika. Wyobrażano go sobie jako małego człowieczka zielonej barwy odzianego w ubranie zrobione z trawy lub człowieczka kosmatego.
Pomagał ludziom w sianokosach a swemu ojcu łapał ptaki do jedzenia.
W przypadku gdy człowiek zapomniał o sianokosach powodował ze trawa rosła wysoka i tak zaplątana ze nie można jej było ani ściąć ani zerwać lub sprawiał że usychała. Kosiarzy którzy przyszli w nie odpowiednim czasie karał tępiąc lub łamiąc im kosy sprowadzając je na niewidoczne w trawie kamienie.
Ługowiczok i inne formy tego imienia tłumaczy się na polski jako "łąkowy" od rosyjskiego "луг" - "łąka"

mieżewik - межевик

2008-09-02T15:43:00.000-07:00

Mieżewik demon polny znany z wierzeń wschodnich będący synem Polewika któremu miał łapać ptaki na obiad. Wyobrażano go sobie jako małego czarnego staruszka odzianego w ubranie z trawy.

Zamieszkiwał miedzę która pielęgnował oraz pilnował aby nikt jej nie naruszył w czasie orki. Ustawiał i poprawiał słupki graniczne, pomagał też w pracach polowych tylko tym którzy złożyli mu ofiarę. Ukazywać się miał w południe rzadziej o północy.
Mimo swych dobrych cech potrafił gdy spotkał śpiącego na miedzy człowieka dusić zaplatając mu trawę naokoło szyi, zsyłał też na ludzi udary słoneczne.
Mieżewik szkodził tez strasznie ludziom którzy wybudowali się na miedzy łamiąc tym odwieczne prawo granicy. W takim wypadku należało poprosić o pomoc jego ojca lub czarownice, aby zjednać sobie tego demona składano mu ofiary poprzez zostawienie na miedzy kuti z ziaren pierwszego ściśniętego snopa, jajek itp.
Mieżowik tłumaczy się na polski jako "miedzowy" czyli "ten co na miedzy"

szyszyga - шишига

2008-09-02T13:29:00.000-07:00

inna rosyjska nazwa kikimory

dworowik - дворовик

2008-09-01T13:55:00.000-07:00

inna rosyjska nazwa dworowoja

dworowy - дворовый

2008-09-01T13:52:00.000-07:00

inna rosyjska nazwa dworowoja

chlewnik - хлевнiк

2008-09-01T13:44:00.000-07:00

Białoruska nazwa dworowoja utworzona od jego miejsca zamieszkania to jest chlewu.

dworowoj - дворовой

2008-09-01T13:07:00.000-07:00

Dworowoj jest demonem domowy znanym z ruskich wierzeń będący formą domowego opiekującą się jak jego nazwa wskazuję podwórzem oraz wszystkim co go dotyczy czyli stajnią, chlewem (o czym mówi jego białoruska nazwa "chlewnik - хлевнiк") oborą, przydomowymi pasiekami i ogródkami oraz kuznią itp. Mieszka w oborze, chlewie lub piwnicy. Na Władimirszczyznie miał zamieszkiwać wieszane przez lud specjalnie dla niego sosnowe lub świerkowe gałązki o gęstym igliwiu zwane "matosznikami" lub miotełką wiedzmy ("ведьмина метла") .
Według wierzeń dworowoj wyglądał jak mały człowieczek z długą siwą brodą ubrany po chłopsku lub tak jak wierzono na Smoleńszczyźnie za dnia przyjmował postać węzą z kogucią głową o dużym grzebieniu (co jest jednym ze śladów połączenia u Słowian wiary w duchy domowe z kultem węży), a nocą przyjmował postać miniaturowego gospodarza z kolorowymi włosami.
Dworowoj uwielbiał być obdarowywany świecidełkami, miękką owczą wełną i świeżym chlebem. Nie znosił natomiast zwierząt o białej maści nad którymi pastwił się zsyłając na nie wszelakie nieszczęścia i choroby, należało wtedy wezwać domowego i poprosić aby uspokoił on swego "kuzyna" lub też uniemożliwić mu wchodzenie do stajni poprzez przybicie do jej drzwi martwej sroki.
Wypadku gdy gospodarz kupił białego konia aby dworowoj nie upatrzył go sobie do psot należało go wprowadzić na podwórze tyłem lub przez rozłożone w bramie runo baranie.
Przy przeprowadzce do nowego domu zapraszano go do wspólnej podróży jak domowego.

domowaja - домовая

2008-09-01T12:25:00.000-07:00

inna rosyjska nazwa domowichy

domowilicha - домовилиха

2008-09-01T12:23:00.000-07:00

inna rosyjska nazwa domowichy

domacha - домаха

2008-09-01T12:22:00.000-07:00

inna ruska nazwa domowichy

domożyricha - доможириха

2008-09-01T12:18:00.000-07:00

inna rosyjska nazwa domowichy

damawucha - дамавуха

2008-09-01T09:24:00.000-07:00

białoruska nazwa domowichy

domowicha - домовиха

2008-09-01T09:08:00.000-07:00

Domowicha jest żeńskim demonem kobiecym znanym z wierzeń wschodnich gdzie uważana jest za zonę domowego, któremu pomagała w opiece nad gospodarstwem. Opiekowała się szczególnie piwnicą pomagała tez w przędzeniu, usypiała dzieci oraz potrafiła je leczyć używają sobie tylko znanych czarodziejskich ziół.
Domowicha miała mieszkać w piwnicy lub pod podłoga. Dostawała taką samą ofiarę - poczęstunek jak domowy.
W niektórych wierzeniach utożsamiana była z innym kobiecym demonem zamieszkującym dom kikimorą.

Rysunek A. Buszkina, pochodzący z kalendarza "Беларускiя нячысцiкi" .

kikimorka - кикиморка

2008-09-01T08:35:00.000-07:00

inna forma nazwy kikimora

kukimora - куимора

2008-09-01T08:30:00.000-07:00

inna forma nazwy kikimora

kikimra - кикимра

2008-09-01T08:17:00.000-07:00

inna forma nazwy kikimora

szyszymora - шишимора

2008-09-01T08:12:00.000-07:00

inna rosyjska nazwa kikimory

południca

2008-09-01T06:10:00.001-07:00

antonost - антоностъ

2008-09-01T06:00:00.000-07:00

inna forma nazwy ałkonost

alkonost - альконостъ

2008-09-01T05:59:00.000-07:00

inna forma nazwy ałkonost

ałkunost - алкуностъ

2008-09-01T05:57:00.000-07:00

inna forma nazwy ałkonost

ałkonot - алконотъ

2008-09-01T05:55:00.000-07:00

inna forma nazwy ałkanost

ałkanost - алканостъ

2008-09-01T05:53:00.000-07:00

inna forma nazwy ałkonost

akołnost - аколностъ

2008-09-01T05:45:00.000-07:00

inna forma nazwy ałkonost

ałkion - алкион

2008-09-01T05:43:00.000-07:00

inna forma nazwy ałkonost

ałkonos - алконос

2008-09-01T05:40:00.000-07:00

inna forma nazwy ałkonost

ałkonost - алконост

2008-09-01T04:28:00.000-07:00

Ałkonost kobiecy demon znany z legend rosyjskich i bizantyjskich.

Rosyjska rycina z końca XVIIIw. majaca przedstawiać ptaka rajskiego Ałkonosta.

Wyobrażano go sobie jako ptaka z głową pięknej kobiety o obliczu zawsze radosnym, posiadał głos słodki jak miłość. Nie przypisywano mu cech szkodliwych dla ludzi, ale usłyszenie jego głosu mogło spowodować ze człowiek zapominał o całym bożym świecie. Ałkonost miał zamieszkiwać raj. Znosił swoje jajka na brzegu morza, nie wysiadywał ich tylko pogrążał w morską toń a gdy to uczynił nastawał czas siedmiu dni bezwietrznej pogody do chwili aż wylęgły się pisklęta.

Fragment obrazu z 1896r. autorstwa W.M. Wasniecowa pt. "Сирин и Алконост. Песнь радости и печали - Sirin i Ałkonost. Pieśń radości i smutku" przedstawiający ałknosta.

Wierzenia o Ałkonoscie są bardzo podobne do greckiego mitu o Alkyonie i uważa się ze dostały się one do legend rosyjskich zapośrednictwem Bizancjum, gdzie zostały przybarwione miejscowym folklorem.

deduszka - дедущка

2008-09-01T03:36:00.000-07:00

inna rosyjska nazwa domowego

domożył - доможил

2008-09-01T03:33:00.000-07:00

inna ruska nazwa domowego

gospodarzyk

2008-08-31T09:14:00.000-07:00

inna polska nazwa domowego

gospodarczyk

2008-08-31T09:13:00.000-07:00

inna polska nazwa domowego

gospodarek

2008-08-31T09:12:00.000-07:00

inna polska nazwa domowego

deduszka domowoj - дедущка домовой

2008-08-31T09:01:00.000-07:00

inna rosyjska nazwa domowego

truś

2008-08-31T06:33:00.000-07:00

Trusie olbrzymie węże znane z wierzeń polskich głównie z terenów południowych kraju. Miały one mieć więcej niż dziesięć łokci długości czyli ponad 6 metrów, oraz różne ubarwienie. Żyły one w lasach górach, niekiedy także w dziurach wykopanych pod budynkami, w oborach, stajniach itp. a mimo to człowiek bardzo rzadko je spotykał.
Nie zaczepiane nie czyniły ludziom krzywdy, atakowały jednak w wypadku zabicia przez człowieka choćby zwykłego padalca lub zaskrońca czy tez zdeptania ich jaja. Uważano je za straż króla węży.

baba grochowa

2008-08-31T05:43:00.000-07:00

demon znany z wierzeń polskich z terenów północnego Podlasia zbliżone do południc. Wyobrażano go sobie ubranego w sukienkę z grochowin lub z pękami grochowinami zamiast włosów. Włóczył się one letnią porą po polach, przebywając najchętniej w grochu, peluszce czy łubinie. Dusił odpoczywających na miedzy żniwiarzy i dzieci które tez straszył.

baba jagodowa

2008-08-31T05:36:00.000-07:00

Demon kobiecy znanym z terenów północnego Podlasia, gdzie wiarę w niego, ludność prawdopodobnie przejęła od Białorusinów lub Litwinów.
Wyobrażano ją sobie jako stara babę w uplecionej z leśnych roślin sukni, miała mieć według niektórych podań zamiast włosów zwisające pęki zielska. Włóczyła się ona po lasach gdzie straszyła, wyprowadzała na manowce a nawet dusiła dzieci zbierające jagody i grzyby

Źródła:
Bohdan Baranowski "W kręgu upiorów i wilkołaków" Wydawnictwo Łódzkie, Łódź 1981

domnik

2008-08-30T15:04:00.000-07:00

inna czeska nazwa domowego

hospodáříček

2008-08-30T14:57:00.000-07:00

czeska nazwa domowego

dědek

2008-08-30T14:54:00.000-07:00

czeska nazwa domowego

domaći - домаћи

2008-08-30T14:44:00.000-07:00

serbska i chorwacka nazwa domowego

domowoj - домовой

2008-08-30T13:53:00.000-07:00

rosyjska i słoweńska nazwa domowego

gvozdènzuba

2008-08-30T13:30:00.000-07:00

serbska nazwa karakondžula nawiązująca do wierzenia o posiadaniu p-rzez tego demona żelaznych zębów.

Źródła:
Moszyński K. "Kultura Ludowa Słowian" Tom II cz. 1 Warszawa 1967 W-ca: Książka i Wiedza

karakondżuł

2008-08-30T13:11:00.000-07:00

karakondżuł (ros. "караконджулы" błg. "караконджул" srb. "караконџула") szkodliwe demony znane z wierzeń bułgarskich, macedońskich i serbskich. Wyobrażano je sobie pod licznymi postaciami spośród których najczęściej występowały jako: konie z ludzką głową i dwoma rękoma albo skrzydłami; gołych ludzi, pokrytych przez kolce; antropomorficznych kosmatych czerwonych albo czarnych biesów z ogonem i rogami; małych człowieczków czy tez pod postaciami zwierząt takich jak pies, owca, ciele. Według niektórych wierzeń miały mieć gwoździe zamiast zębów.

Demony te miały powstawać z dzieci narodzonych lub zmarłych w okresie świąt bożego narodzenia.
Atakowały one ludzi tylko o stałej porze roku gdzie ich "sezon łowiecki" zależnie od podań zaczynał się od okresu Bożego Narodzenia lub od dnia Ignatjew deń czyli drugiego stycznia do dnia Chrztu Pańskiego lub Dnia Babci - dwudziestego pierwszego stycznia. Sporadycznie można je było spotkać też przez cały rok.
W okresie tym karakondżały miały wychodzić po północy, bardzo rzadko w dzień, z zamieszkiwanych przez siebie wód i jaskiń, i wskakiwać na ramiona lub plecy napotkanych ludzi i jeździć na nich naokoło wsi, pól czy wzdłuż brzegu rzeki do czasu aż ich ofiara nie padła z wyczerpania fizycznego lub do pierwszych kogutów albo pierwszego krzyku osła. Dlatego w Serbochorwacji lud mówili o człowieku który osłab z wysiłku lub innej przyczyny że: malaksao, kao da su ga svu noć karakonžule jȃle (osłab, jak gdyby na nim całą noc karakondżule jeżdziły).
Miały szczególnie szkodzić kobietom i dzieciom którym to drapią twarze, piją ich krew a nawet mogą pożreć.
Przed atakiem karakondżuła chroniło rozpalenie ognia lub pokazanie demonowi jednego z nielubianych przez z niego przedmiotów takich jak chleb, sól, popiół z "Badniaka" oraz jakikolwiek żelazny przedmiot choć według niektórych wierzeń, ów jeden z wyżej wymienionych przedmiotów należało mu włożyć do paszczy.
W wierzeniach tureckich karakondżuła znany jest pod nazwą "karakoncolos" co znaczy "nocny sezonowy demon ". Znany jest tez on ludowi greckiemu.

Rysunek W. A. Konienko pt. "Karakondżał" ze zbioru "Postacie słowiańskiej mitologii".

Żródła:
Moszyński K. "Kultura Ludowa Słowian" Tom II cz. 1 Warszawa 1967 W-ca: Książka i Wiedza
Encyklopedia - "Советская энциклопедия", 1990
Jelena Gruszko i Jurij Miedwiediew - "Словарь славянской мифологии"
A. A. Kononienko, S. A. Kononienko "Персонажи славянской мифологии" Kijów, 1993
Kiriłł Korolow - "Энциклопедия сверхъестественных существ" — wyd. "Эксмо", 2005
J. Lewkijewskaja - "Мифы русского народа" — wyd. "Астрель, АСТ", 2003

dobrochoczy

2008-08-30T10:38:00.000-07:00

demon leśny znany z wierzeń białoruskich podobny leszemu, o wzroście, równym drzewu obok którego stal. Opiekował on się ludźmi poczciwymi, pomagał napotkanym sierotom ofiarując im worek pieniędzy. Ludzi złych karał zsyłając na nich choroby, z których wyzdrowieć mogli jedynie wtedy kiedy ktoś w ich imieniu wstawił się za nimi u dobrochocza składając mu ofiarę w postaci kromki chleba i szczypty soli zawiniętych w czystą szmatkę i zmówił do niego modlitwę. Potrafił przybrać postać wilka, dzika, rysia, niedźwiedzia, jelenia, psa, zająca, czarnego ptaka czy wiru leśnego. Przybierał tez czasami postać leśnego jeźdźca. Ludzi próbujących go śledzić wodził po manowcach.

domowy

2008-08-30T06:22:00.000-07:00

Domowy jest opiekuńczym demonem znanym z terenów całej Słowiańszczyzny. Jest wierzeniem pierwotnym i znany był na pewno Słowianom jeszcze przed rozdzieleniem się na trzy grupy.

Jego prasłowiańska nazwa brzmiała prawdopodobnie "*domovikъ". Wśród ludu znany jest pod mnogością nazw które bazują na nazwie pierwotnej lub opisują jego powiązanie z domem i obejściem, pochodzeniem mitologicznym czy też cechami jakimi miał się odznaczać w stosunku do do człowieka i jego włości.
Według wierzeń domowy wywodził się z duszy jednego ze zmarłych przodków rodziny, który odszedł ze świata w zgodzie z panującym porządkiem społecznym. Według wierzeń bułgarskich musiał odznaczać się on też cechami wyróżniającymi go z tłumy czyli bohaterstwem, umiejętnością śpiewu czy tez gry na flecie.

Rysunek I. Bilibina z 1934r. przedstawiający jedną z form wyobrażenia domowego.

Przeważnie uważano ze domowy jest niewidoczny dla człowieka a jak już się mu ukaże, głównie nocą lub o zmierzchu przybiera postać małego (według znikomej ilości wierzeń wprost przeciwnie przyjmował postać olbrzyma) często silnie owłosionego człowieczka, któremu niekiedy oczy świecą nocą, podobnego do zmarłego dziada czy ojca a nawet żyjącego gospodarza domu. Ubrany jest on jak przystało na chłopa, czasami nosi czapkę. Według nie których podań miał być też czarny i rogaty. Jak większość demonów, domowy potrafił przybierać inną postać najczęściej był to wąż (co wiąże się z kultem węży u Słowian), żaba (czy też ropucha), kot, pies lub szczur.
Za dnia domowy przebywał za u pieca czy ogniska lub pod progiem, na strychu lczy też w zagrodzie. W nocy natomiast można go było spotkać w całym gospodarstwie o czym miały świadczyć wszelakiego rodzaju odgłosy jak trzaski, kołatania i stuki o nieznanym człowiekowi pochodzeniu. Słowianie wschodni przypisywali mu posiadanie żony którą zwano domachą mieszkającą pod podłoga lub piwnicy. Według niektórych podań jego żoną była kikimora.
Domowy w większości przypadków jest istotą przychylną człowiekowi, odznacza się gospodarnością i współodpowiedzialnością za dom i przychówek. Sporzy bogactwa, często kradnąc je (gł. zboże) sąsiadom gospodarza (prawdopodobnie jest to naleciałość z wierzeń germańskich która nastąpiła w późnym okresie średniowiecza) . Pomaga przy pracach domowych i w polu. Dogląda zwierząt, i poszczególnych części gospodarstwa jak chlew, stajnia itp. prócz wierzeń wschodnich gdzie domowy odpowiedzialny jest wyłącznie za sam dom a resztą gospodarstwa opiekują się inne demony domowe jak dworowoj, owinnik. Ostrzega ludzi przed nieszczęściami, wieszczy im los pomyślny jak i zarówno nieszczęście, jego śmiech miał zwiastować nadejście dobrych czasów a gra na grzebieniu ślub jednego z domowników. Przepędza z gospodarstwa domowe należące do sąsiadów szukające łupów (oczywiście jeśli jest lepiej karmiony od przeciwnika) oraz wszelakiego rodzaju złowrogie demony jak upiory, zmory itp. chcące zaszkodzić człowiekowi. Uważano też ze ma władzę nad wszystkim opiekującymi się gospodarstwem demonami dla tego był często wzywany gdy zaczynały psocić aby doprowadził je do porządku. Jego żona opiekuje się piwnicą oraz pomaga w przędzeniu.

Akwaforta z 1996r. autorstwa J. Dubinina pt. "Duch domowy z czarną kurą"

Pomimo wyżej wymienionych pozytywnych nastawień do człowieka domowy był skłony do szkodzenia mu zwłaszcza gdy nie otrzymał strawy mimo swych próśb o nią. Rozzłoszczony domowy potrafił zsyłać koszmary, pobić, co miało objawiać się porannym bólem kości i mięśni czy dusić śpiącego człowieka. Wysysał tez śpiącym kobietą mleko z piersi, wywoływał gradobicia niszczące uprawy a nawet mógł spowodować śmierć jednego z domowników.
Okazywanie przez niego czułości też nie było sprawą przyjemną dla człowieka jego pocałunek wywoływał opryszczkę na wargach a głaskając mógł zerwać skórę.
W stosunku do zwierząt domowych tak jak i w przypadku do ludzi domowy był nastawiony w większej mierze przychylnie dokarmiając je czy też wygładzając sierść lub zaplatając grzywę w warkoczę co czynił najczęściej w stosunku do swych ulubieńców którymi w szczególności były konie a nie lubić miał kóz . Bywało też ze demon ten męczył zwierzęta bijąc je do krwi gdy weszły na jedną z jego niewidzialnych ścieżek po których chadzał po obejściu. Prócz tego jeżeli zwierze nie przypadło mu do gustu lub upatrzył je sobie za ofiarę domowy mógł się pastwić nad biednym stworzeniem co objawiało się jego chudnięciem. Przypisywano mu tak jak i innym demonom np. zmorze nocne zajeżdżanie koni co poznać można było po tym ze koń na którym domowy wybrał się na przejażdżkę rano jest spocony, znużony a jadło zdane mu na noc jest nietknięte lub po dochodzących w nocy ze stajni odgłosach niespokojnego chrapania koni, tętentu i stukotu kopyt obijanych o ściany żłobu.
Aby odwieść domowego od dręczenia zwierząt i psot odprawiano odpowiedni rytuał polegający na tym ze gospodarz wiązał pęk magicznego ziela zwanego czertogonem i biegał za po obejściu goniąc niewidzialnego demona i chłostał we wszystkie strony mówiąc “A na, a na!... nie psoć, sprawuj się jak należy, żyj po bożemu, miłuj bydło!”.

Rycina pochodzą z książki "ENCIKLOPEDIJA RUSSKICH SUJEWIERIJ" wydanej w Moskwie przez wydawnictwo EKSMO w 2000r.

W formie ofiary będącej strawą domowego zostawiano mu resztki ze stołu lub mleko koło pieca czy też na strychu. Znana jest tez z terenów Bułgarii bardziej rozbudowana forma tego rytuału zwana tam pod nazwą stopanowa gozba.
Uważa się też ze ofiarami dla domowego były zakopywane pod belką przyciesi w narożniku domu w czasie jego budowy głowy zwierzęce, czarne koguty, jajka, naczynia ze zbożem, kaszą, makiem mięsem i możliwe też i z napojami oraz zoomorficzne wycinki ze skór.
Domowy był na stałe przypisany do ogniska domowego dlatego gdy gospodarz wraz z rodzina się przeprowadzał w nowe miejsce zabierał ze sobą część węgielków z paleniska co miało zachęcić demona do podróży.

Domowy posiada liczne analogie w wierzeniach indoeuropejskich takie jak rzymskie Penates, litewsko-łotyski Dejwes, czy mordwiński Jurtawa.

sreć

2008-08-30T06:02:00.000-07:00

demon znany Serbom i Chorwatom przysparzający bogactwa ludziom za drobne ofiary. Jego nazwa oznacza "szczęście".

złydni

2008-08-30T03:33:00.000-07:00

demony domowe znane z wierzeń małoruskich. Wyobrażano je sobie jako małe ludziki o wyglądzie kilkuletnich dzieci mieszkające pod piecem. Szkodziły one człowiekowi przysparzając mu ogromnej biedy, zjadając i wypijając wszystko.

Zródła:
Theodor Narbutt "Dzieje starożytne narodu litewskiego, Tom 1 - Mitologia Litewska", Wilno 1835
Aleksander Barszewski "Zaklęte barwy stepu" bajka "Chochliki przełożona" z "Ukrajinśki narody kazky "Kyjiw 1946, knyha persza

niełop

2008-08-29T13:07:00.000-07:00

kaszubska nazwa upiora

spor

2008-08-28T05:36:00.000-07:00

ogólnosłowiański demon losu opiekujący się plonem rolnym. Uważany często za matkę zboża. Na Białorusi spor wyrasta poza swą funkcję opiekuna zboża do istoty uosobionego i deifikowanego przynoszącej sukces i szczęście.
Spor posiada analogie w rzymskich wierzeniach z bóstwem chtonicznym rdzy zbożowej Robigus

matka obila

2008-08-28T05:33:00.000-07:00

inna nazwa sporu z znana Beskidu Śląskiego

sporysz

2008-08-28T05:31:00.000-07:00

inna nazwa spora znana z środkowej polski

onaj dušman

2008-08-28T05:29:00.000-07:00

południowosłowiański demon choroby jego nazwa oznacza"ów wróg"

groznica

2008-08-28T05:27:00.000-07:00

południowosłowiański demon choroby sprowadzający gorączkę

sąsiad

2008-08-28T05:23:00.000-07:00

inna polska nazwa domowego

żmija kučarica

2008-08-28T05:19:00.000-07:00

chorwacka nazwa domowego powiązana z kultem węży

żmija čuvakuća

2008-08-28T05:15:00.000-07:00

serbska nazwa domowego powiązana z kultem węży oznaczająca "wąż (żmija) czuwający nad domem"

domovoj ded

2008-08-28T05:11:00.000-07:00

inna rosyjska nazwa domowego

dobrochot - доброхот

2008-08-28T05:07:00.000-07:00

inna polska i rosyjska nazwa domowego powstała ze zwrotu "dobrych chęci" jakimi miał się oznaczać domowy

domownik

2008-08-28T05:04:00.000-07:00

inna polska nazwa domowego

bożęcie

2008-08-28T05:03:00.000-07:00

inna polska nazwa domowego

duszyczka

2008-08-28T05:01:00.000-07:00

inna polska nazwa domowego

domovyk - домовiк

2008-08-28T04:57:00.000-07:00

ukraińska nazwa domowego

damavik - дамавiк

2008-08-28T04:55:00.000-07:00

białoruska nazwa domowego

posteń

2008-08-28T04:53:00.000-07:00

rosyjska nazwa domowego oznaczająca "cień"

stopanova gozba

2008-08-27T14:03:00.000-07:00

bułgarski rytuał związany z kultem domowego mający szerokie analogie wśród innych ludów słowiańskich,oraz wśród Bałtów, ludów ugrofinskich i rdzenie kaukaskich i ugrofińskie.
Odbywał się on w następujący sposób ze najstarsza kobieta uroczyście składała mu ofiarę poprzez zarznięcie u ogniska czarnej kury tak, aby krew spłynęła do małego dołka zakrywanego następnie gliną. Następnie cząstki kury wraz z winem i chlebem zanosiła mu na poddasze.
Nazwa rytuał oznacza "stopanowe jadło"

leluja

2008-08-27T13:54:00.001-07:00

demon zamieszkujący górskie strumienie

dzicy ludzie

2008-08-27T13:47:00.000-07:00

demony lub istoty ludzkie znane z nieposiadających wyraźnie ukształtowanego schematu wierzeń polskich głównie z terenów Polesia. Wyobrażano ich sobie jako istoty człekokształtne, porośnięte długim włosiem i chodzące w łachmanach. Byli oni nastawieni wrogo do napotkanych ludzi, mordowali ich a następnie zjadali. Szczególnie niebezpieczni byli dla małych dzieci lub tez dziewcząt udających się do lasu na jagody czy grzyby. Dziewczęta gwałcili lub porywali i czynili swymi zonami. Dziecko które urodziła zgwałcona przez dzikiego człowieka kobieta rodziło się silnie owłosione i wykazywało złe instynkty. Po kilku latach uciekało do lasu i słuch o nim ginął.

duch pasiecznik

2008-08-27T13:28:00.000-07:00

demon domowy znany z wierzeń polskich z terenów byłego województwa sieradzkiego, opiekujący się ulami. Wyobrażano go sobie jako smukłego człowieka w białym przyodzieniu, trzymającego w reku podkurzacz, z którego na wszystkie strony walił okrutny dym. Ukazywał się tylko kłusownikom i guślarzom dla reszty ludzi pozostował nie widoczny. Zamieszkiwał jeden z uli przy którym rosła dziewanna . Każdego dnia w południe obchodził pasiekę i pilnował pracy pszczół. Chronił tez ule przed złodziejami miodu i wosku rzucając na nich czary. Składano mu ofiarę raz do roku kładąc na kamieniu lezącym obok zamieszkałego przez niego ula miód w skorupce i kawałek rżanego chleba.

biała czarownica

2008-08-27T13:26:00.000-07:00

inna polska nazwa mądrej

baba wodna

2008-08-27T13:22:00.000-07:00

demon wodny znane z wierzeń polskich z terenów Podlasia. Wyobrażano go sobie jako starą i brzydką niewiastę. Baby wodne pochodziły z dusz starych kobiet, które zmarły w tragiczny sposób lub zapiły się na śmierć.

ciota

2008-08-27T13:21:00.000-07:00

inna polska nazwa czarownicy

BRZEGINIA

2008-08-18T05:53:00.000-07:00

demon żeński znane z dawnych źródeł ruskich takich jak: “Kazania Grzegorza Nazianzena”, “Kazania jak poganie oddawali cześć bałwanom”, “Słowo Złotoustego”, “Kazania (Słowo) Chrystolubca”. Według podań miało być dwadzieścia siedem brzegin bedących sióstrami. Zamieszkiwały one brzegi rzek i jezior gdzie składano im ofiary. Wywodzily się z dusz utopionych dziewczat. Prawdopodobnie są ruską odmiana rusałek Większośc badaczy wywodzi ich nazwe od brzegow rzek i jezior. Bruckner natomiast uwazal ze ich nazwa wzieła się od słowa brzeg w inym znaczeniu to jest gór, skal i jaskin co powodowało by przeniesienie tych demonów z wód w góry, natomiast Niederle wywodził ich nazwę od słowa bregit’- “ochraniać” co zmienialoby charakter demonów na coś wrodzaju anioła stróża.

bobak

2008-08-18T05:49:00.000-07:00

inna nazwa bobo

bobo

2008-08-18T05:47:00.000-07:00

demon znany z wierzeń polskich i słowackich. Wyobrażano go sobie jako strasznie brzydką, maleńką, głupią i złośliwą istotę. Straszył dzieci, bił je, tłukł garnki, rozlewały mleko itp. Wierzono tez ze siedział w nosie człowieka który miał katar.

Zwano go też bobak.

cicha

2008-08-15T14:33:00.000-07:00

demon choroby pokrewny morowicą. Znany z “Klechd” Wójcickiego w których występuje w opowiadaniu z kanią “Kania i Cicha”. Demona tego nie spotykanym nigdzie indziej prócz tego zbioru. Wyobrażano ja sobie jako mała dziewczynę w białej szacie mająca śniada twarz jakby jej ojcem był tatar, wyłupiaste, chłodne i urocze naraz oczy. Jej czarne włosy splecione były w warkocz związany krwawoczerwona chustką. Na głowie nosiła wianek z maku polnego, w reku trzymała czarny pręt. Chodziła powoli, a tam gdzie stapla usychały rośliny. Czuć od niej grobowym zimnem. Nie rozmawia z ludźmi tylko mruczała sama do siebie w niezrozumiałej mowie. Jej ulubioną zajęciem jest rozwalanie grobów i zabawa trupami. Widząc dzieci przyspieszała kroku a jeśli któreś dogoniła dotykała czarnym prętem powodując jego śmierć w drgawkach. Dotyk czarnego prętu u dorosłych powodował postradanie zmysłów.

Demon ten jest wielce prawdopodobną fikcją literacką.

KLASYFIKACJA ISTOT Z WIERZEŃ

2008-08-15T14:20:00.000-07:00

-------------------------Tekst w budowie------------
BÓSTWA:
DEMONY:
-póldemony
-demony o pochodzeniu wybitnie mieszanym lub niepewnym:
-demony:

demony wywodzące się z dusz zmarłych (demony "dusze"):

demony wywodzące się z dusz przodków
demony wywodzące się z dusz ludzi zmarłych przedwcześnie lub gwałtownie oraz z dusz ludzi złych (złośliwych) za życia

demony przyrody:

demony wodne
demony leśne
demony powietrza

demony przeznaczenia i doli:
demony chorób i śmierci:
demony zła:

POTWORY:

skuła

2008-08-15T14:09:00.000-07:00

demon choroby znany z zamawiań

prowadnik

2008-08-15T14:06:00.000-07:00

demon znane z wierzeń polskich z Wieluńskiego, pokrewny błędowi działający w danych godzinach. Obrona przed jego atakiem polegała na położeniu się na ziemi i odczekaniu odpowiedniego momentu aż czas w którym działa ten demon się skończy i umysł człowieka otrzeźwieje.

południk

2008-08-15T14:04:00.000-07:00

demon znany z wierzeń polskich, męski odpowiednik południcy. Wyobrażano go sobie jako starego, ubranego na biało dziada duszącego ludzi.

rarach

2008-08-15T14:02:00.000-07:00

inna nazwa rarocha